"Dražen Ričl, poznatiji kao Zijo, bio je glumac, komičar, nadrealista, jedan od pokretača "Novog primitivizma" (New primitives), gitarista nekoliko sarajevskih muzičkih grupa, frontman i jedan od pokretača poznate muzičke grupe "Crvena jabuka". Ričl je jedno vrijeme bio i gitarist sastava Elvis J. Kurtović, te glumac u Top listi nadrealista. Ričl je rođen u Sarajevu, 12. marta 1962. godine. Odrastao je sa majkom Elvirom, završio nižu muzičku školu u Sarajevu, smjer – akustične gitare. Po završetku II sarajevske gimnazije, upisuje fakultet Novinarstva. U to vrijeme osniva svoj prvi bend – "Misterija" koji nije dugo trajao. Tokom srednje škole, ponovo svira u grupi "Znak Sreće", gdje istovremeno i komponira i piše pjesme. 1980. godine, Zijo napušta grupu i odlazi u vojsku, a nakon povratka, priključuje se projektu "Top Lista Nadrealista" Radio Sarajeva.
Još jedan nadimak "PARA" je dobio u jednoj anegdoti prilikom igre sa djecom. U septembru 1981. godine, nastupa sa grupom "Žaoka" (jer je grupa "Znak Sreće" u međuvremenu promijenila ime) na legendarnom koncertu "Zabranjenog Pušenja". Grupa uskoro prestaje sa radom. Istovremeno nastaje Zlajino "Ozbiljno Pitanje" i kako su otprije bili prijatelji, Zlaja i Hare (članovi "Crvene jabuke"), Ziju nagovore da dođe svirati kod njih.
U proljeće 1982. godine, rodila se ideja za grupu "Elvis J. Kurtovich", u koju Zijo prelazi svirati u jesen. U njoj se po prvi put pojavljuje i kao pjevač pjesme koju je i sam komponovao i napisao: "Sva su raja otišla na more". Uskoro zbog neslaganja u bendu, Zijo napušta grupu i počinje raditi sasvim neke druge stvari. Već je tada imao mnoge pjesme. U proljeće 1985. godine, Zijo i Zlaja razgovaraju o tome da naprave zajednički bend. Ubrzo su i pronašli ostale članove benda, te snimaju i prvi album grupe "Crvena Jabuka". Slijedila je prva turneja 1986. godine, koja nikada nije održana.
Kod Jablanice se dogodila teška saobraćajna nesreća. Nakon nesreće 18. septembra 1986. godine, na putu za Mostar, u kojoj je poginuo basista iste grupe Aljoša Buha, Dražen Ričl zadobio je teške povrede, od kojih je kasnije, tačnije 01. oktobra 1986. godine, i podlegao. Ričl je imao 24 godine, sahranjen je na sarajevskom groblju Bare."
Zijina autorska pesma, i tekst i reči, i gitara i vokal:
Od malena sam učen da budem partizanovac, a i moj ćale je odrastao u istom kraju gde su odrasli Mance i Živković, i iako su oni bili 10-ak godina mlađi od njega, na tom Naselju Ekonomije (batajnički drum od Zemuna ka Bataji) koje je udaljeno možda kilometar od 13. maja gde je Mance živeo, stalno se igrao fudbal jer su bili pravi tereni sa travom i skoro pa pravim golovima, tako da je tu dolazio i Mance da igra i još brdo klinaca iz okolnih naselja, dok je Živković bio što se kaže domaći. E sad, ne znam kolko se ljudi ovde sećaju Živkovića ali kontam da ga se Grobari i te kako sećaju jer su on i Mance bili tandem koji je harao početkom 80-ih. Ima i u onom dokumentarcu dosta o tome. Naravno, kasnije me ćale vodio na Košutnjak jer je tamo trenirao Partizan, da me upozna sa Manceom i Živkovićem, i jasno se sećam, možda sam imao 5 godina, seli za onaj kafanski sto pored terena i kao šta pijemo, ajde koka kolu, a ja mrzeo koka kolu iz dna duše, jbga ipak sam bio klinac pa mi draži bio gusti sok, hehe, al' kao gde sad da odbijem kad Mance časti. I popijem ja tu koka kolu, naravno na nos mi izađe ono gazirano, al' eto kao, to je bio taj sudbonosni dan kad sam upozno dve meni najveće legende Partizana, i to je bilo to, nema nazad...
"Na samom početku 80ih u novinama sam pročitao da je u Partizan iz Galenike došao još jedan dečko koji obećava, čudnog prezimena koje iz prve nisam mogao ni da zapamtim. Komentari u stilu : odličan u skoku, izuzetna igra glavom, gromovit šut, istančan osećaj za gol... i slični nisu me ni najmanje obradovali. Na nekoliko manjih utakmica taj Dragan Mance je zaista davao golove ali ja u njemu nisam video centarfora koji ce zadovoljiti apetite vernog JUGa. U to vreme smo pored večitog Moce imali ubojit tandem Živkovic-Varga i nisam verovao da njihovu slavu može pomutiti ovaj nasmejani novajlija. Prvi put sam ga gledao na derbiju na marakani u oktobru 1981. godine. Posle tri uzastopne pobede, krenuli smo na marakanu da je konačno osvojimo. Tekma je rešena već u 5. minutu, Milko je iz sumnjive pozicije postigao jedini gol. Ješića je zamenio Mance da bi pojačao ofanzivu ka Zvedinom golu, ali nismo imali sreće. Dragan, sem jednog odličnog šuta nije mnogo pokazao, ali videlo se da ume da se postavi i dobro se kretao. Uverio nas je da ima osećaj za gol i da će eksplodirati ako bude uporan.
I u prolećnom delu smo izgubili od cigana. Ponovo je škripalo u napadu, ponovo je Mance ušao kao rezerva, promašio dva zicera i ponovo je JUG uzdisao za neiskoristenim sansama. Naši navijači iz Zemuna su tvrdoglavo hvalili visokog centarfora, a mi smo sumnjičavo vrteli glavom. Jednostavno, na većim utakmicama nije umeo da se snadje i svi smo se pitali koliko jos treba da čekamo da najzad proradi. Dosla je i ta fantastična sezona 1982/83 u koju je naš tim ušao veoma ambiciozno. Jedini konkurent, Blaževićev Dinamo biva torpedovan u sred Zagreba 4-3, Mance briljira i posle gola trči prema vernim Grobarima da podeli radost.
Maksimir u suzama, da li je Partizan šampion a da se jesenji deo prvenstva nije ni završio? Na Marakani uzimamo bod, ponovo sudijska kradja, ali fantastični Mance posle Žiletovog dodavanja glavom dovodi JUG u trans i Partizan do jesenje titule. Drugi deo šampionata, posle traljavog početka nastavljamo gazeći sve pred sobom. A sada već najbolji Jugoslovenski centarfor sve češće trči slavljeničkim sprintom prema Grobarskoj tribini. U već legendarnoj utakmici sa Zagrebačkim Dinamom na Marakani, Mance i Trifunović dovode Grobare do ekstaze. Posle 0:2 na poluvremenu, uz nadrealnu grmljavinu sa tribina stižemo do šampionskih 2:2.
Tada sam prvi put primetio nešto iracionalno. Po školskim klupama, po zidovima gradova, po seoskim tarabama vidjam sve češće ispisanu reč - Mance. Mnogo češće nego Partizan ili Grobari. Mnogi navijači stiču nadimak Mance tako da smo došli u grotesknu situaciju da kada na utakmici viknete prezime večito nasmejanog centarfora, okreće se desetine navijača.
A onda 04. juna 1983 godine, na naš stadion dosla je Zvezda. Bili smo naoštreni kao nikada, jurili smo cigane po celom gradu. Na JUGu otetih crveno belih znamenja skoro kao i na njihovoj tribini. A taj ratnicki filing imali su i igrači pa tako svi cigani ovog sveta zaobilaze ovaj datum kao da nikada nije ni postojao. A jeste! Jedan od najlepših vidjenih voleja u istoriji fudbala zaustavlja prečka. Crno beli bombarder u 35. minutu ponovo gadja u prečku a u nastavku akcije Varga donosi prednost 1:0, sto je bio rezultat i poluvremena. Pauza važi samo za igrace, pesma razularenog JUGa ledi krv u žilama. U nastavku nam Korolija ne svira čist penal, ali na to smo vec navikli, tada nas niko nije mogao zaustaviti. Posle prečke trese se i mreža - Mance, Mance, Mance... Cigani smanjuju na 2:1, all razigrani Zemunac nadmudruje Stojanovića i klizi na kolenima ka JUGu. Na kraju 3:2 i šampionski pehar može da se puni šampanjcem.
Idol je rodjen, legenda živi! Posle dugog vremena Partizan ima devetku za ponos, razbijača svih bunkera i defanziva modernog fudbala. Sledeća sezona nije bila tako uspešna. Bill smo drugi, a nakon poslednjeg kola protiv Željeznicara u Beogradu (0-1), Grobari ulaze u prostorije kluba i pevaju. Igraci su sa nama, Mance okreće turu pića, peva se - i kada ne budeš prvi ti...
U kupu UEFA, te 1984. godine Dragan Mance nam je priredio jos jednu čaroliju. U Londonu, protiv QPR postigao je gol o kome se jos i danas priča. Izgubili smo 6-2, a u revanšu ih razneli 4-0 i prošli u drugo kolo. Ako se po nečemu pamte ove utakmice to je navijanje i pomenuti gol, koji je verovatno najlepši gol u istoriji FK Partizan.
Manceovi projektili su se redjali kao na traci, a Mancea su svuda pratili pokliči Grobara. Veza navijača i njihovog božanstva, protivnika je dovodila do očajanja.
Mance nije osetio slavu najvećih fudbalskih veličina, ali je u našim okvirima bio ubedljivo najbolji centarfor. Ono što je njega izdvajalo od drugih fudbalera bila je njegova pojava, delovao je kulturnije, oblačio se moderno, nije slušao narodnjake (voleo je Dire Straits i Rod Stewarta) i jednostavno odudarao od slike prosečnog fudbalera.
3. septembra 1985. - šok! U saobraćajnoj nesreći, u svojoj 23. godini, gine centarfor Partizana - Dragan Mance, na novosadskom putu prema Beogradu.
Prvu narednu utakmicu smo trebali da igramo u Niksiću pred TV kamerama vec 5. septembra ali je zbog tragičnog dogadjaja meč odložen. U nedelju 08.09. u Beograd je dolazila Priština čiji čelnici nisu imali razumevanja za našu nesreću i nisu hteli da odloze tekmu. Mislim da je to bilo najpotresnije veče navijača Partizana, minut ćutanja je bio propraćen šapatom na Jugu. Pesme koje su bile spevane za tih pet teških dana, pevane su nonstop.
Skandiranje "igrajte za Dragana" još je više onespokojilo igrače koji se nisu najbolje snašli pod velikim psihološkim pritiskom. Kontre Vokrija i Batrovića i povici šiptara sa severa razgnevili su Jug koji je počeo da ih vredja. U poslednjem minutu Radanović daje gol, prekriva lice šakama, svi smo euforični. Kao da je sam Bog pisao scenario, jeziva mešavina različitih osećanja preplavila je stadion JNA - tuga, radost, inat, očaj, totalno ludilo nas vode kod igraca i rukovodstva kluba gde se sa suzama u očima nastavlja pevanje u slavu pokojnog Dragana Mancea.
Godine prolaze, na onaj svet se odlazi i po redu i preko reda. Keva me i danas prekoreva recima: " Sine umirali su ti i dede i babe i tetke i strine i ovi i oni ali suzu nisi pustio, a kada je poginuo onaj Mance nisi mogao da govoris. Ne umem to da objasnim ni njoj ni sebi.
I danas mi pred očima prolaze trenuci koji me vezuju za njega - momenat kada lopta ulazi u gol, onaj kratkotrajan muk stadiona pred eksploziju oduševljenja, njegov trk i klizanje prema vernom jugu. Nisam siguran da sam doživljavao lepše trenutke.
Jako tužan dan danas. Neki će slaviti, drugi tugovati, a treći po internetu ratovati. Sinoć sam jako loše sanjao. Desiće se neko veliko zlo danas. I samo bih podsetio da Oluja nije počela 1995. već mnogo ranije, još onomad kada je Tito posle 2. svetskog rata raselio Srbe iz Krajine po Vojvodini. Tada su i moji po ocu dovedeni u Srem, kod Bataje. Naravno, njima je to tada delovalo super, jer su iz one sirotinje, iz onih brvnara došli u prave kuće od cigala, te dobili posao na njivama, kako je to lepo opisao Ćopić u "Osmoj ofanzivi". Ali nije to to jbga, nema raja do rodnoga kraja, te se i dan danas vraćamo u istu tu Banjaluku tražeći nešto što smo davno zagubili. I nema tu nikakve mržnje ni prema kome, samo jad i beda, osećaj beznadežnosti, žal za nekim drugim, lepšim vremenima kad smo deca bili, i kada sam najiskrenije mislio da je Jugoslavija najbolja i najlepša zemlja na svetu, pa sam čak i pitao majku kako to da smo baš mi bili te sreće da se rodimo u takvoj jednoj predivnoj zemlji, dok se tamo neki Česi, Mađari, Poljaci, Bugari i ostali Rumuni muče. Tek 1991. sam nažalost skontao odgovor na to pitanje. Nedobog nikom, ne ponovilo se.
Today is exactly 15 years since NATO attacked Serbia and Serbian citizens - does anyone remember this ? I remember it very, very well, and I will never forget and forgive. But don't get me wrong, I never was a part of Slobodan Milosevic’s regime or a supporter, neither was my family; from the early 90's I was against that dictatorship, and I always took part in rallies against it, got beaten and arrested by his police, but what happened in 1999? Instead of chasing just him and only him, NATO bombarded entire Serbia, without any shame they attacked innocent civilians. OK, I've said: if you wanna kill Slobodan Milosevic - kill him, chase him, do whatever you want with that bastard, but why destroying the whole country ? Why destroying Serbia, why killing so many innocent civilians?! Today I know the answer - WHY? BECAUSE THEY CAN. Because the USA government and NATO can do whatever they want and not get punished for their crimes, because they are so powerful that nobody can mess with those guys.
So in the last few years we’ve seen the same thing happening also in Afghanistan and Iraq, but those are bigger countries so too many innocent people died; and don't try to sell me this shit about liberation of Iraq from Saddam Hussein, and liberation of Serbia from Slobodan Milosevic; if they really wanted to do that, they would have hired assassins and killed them… 'cause we know that they are capable of that, they killed so many people, so many dictators, presidents, all around the world during the last 60-70 years, and they are trying to say that they didn't manage to kill one Slobodan Milosevic and Saddam Hussein if they wanted?! Sell that story to someone else, not to me, please...
And what happened in Serbia in 1999? They claimed it was a LEGAL act of aggression, but today we see that the only reason they destroyed the whole country instead of killing just one man, one dictator, was to get their NATO BASE in KOSOVO, the biggest NATO military base in this part of Europe- BONDSTEEL, and also to enable the independence for Kosovo, so that they can do whatever they want there. But OK, never mind (yeah sure), if you are more powerful than me, then you can do whatever you want; you can kill me and say that it was for humanitarian reasons. Does anyone get this? I'm sure that lots of people all around the world knows about this, but some people in the European Union and the USA still don't understand or don't want to understand what really happened! They really think that the NATO aggression in Serbia was an act for PEACE ?!
During the NATO aggression in Serbia over 2000 innocent civilians lost their lives (collateral damage?!), and about 600 Serbian soldiers. The whole one country was destroyed. THE CLUSTER BOMBS and BOMBS WITH DEPLETED URANIUM were used too. And the World completely forgot about that?! This is why we mustn’t forget what they did to us in 1999 during the 78 days of bombing. THE WORLD can forget, but we just CAN'T - can YOU understand our causes?
